Stichting Zonnehuis Muziektheater

Podiumkunsten & Letteren
Aangevraagd: € 100.000
Toegekend: € 0
Toegekend '17-'18: € 80.000

Inleiding

Stichting Zonnehuis Muziektheater produceert en presenteert toegankelijke en geëngageerde muziektheaterproducties en kleinschalige musicals, primair voor het eigen podium in Amsterdam Noord. De stichting wil zowel bestaand buitenlands als nieuw Nederlands repertoire brengen. Het doel is om uit te groeien tot een volwaardig productiegezelschap met een eigen podium voor een brede programmering van muziektheaterproducties. Zonnehuis Muziektheater is nadrukkelijk bedoeld als instaptheater voor mensen voor wie theater geen vanzelfsprekend onderdeel uitmaakt van hun culturele bagage en richt zich op buurtbewoners, Amsterdammers en Nederlanders van autochtone en niet-westerse afkomst.

De organisatie wil zich ontwikkelen op artistiek vlak. Zij focust daarvoor op het betrekken van jonge makers, om zo niet alleen nieuw repertoire te ontwikkelen maar vooral ook om de visie op het off-Broadway musicalrepertoire verder te ontwikkelen. Stichting Zonnehuis Muziektheater wil zich blijvend onderscheiden in het inclusief casten, zodat rollen die traditioneel misschien wel voorbehouden bleven aan mensen met een West-Europese achtergrond ook door mensen uit andere culturen worden vervuld. Dat streven geldt ook voor functies achter de schermen. De stichting wil behalve met regisseurs ook met ontwerpers uit andere disciplines of genres werken.

Wat betreft haar zakelijke ontwikkeling wil de organisatie meer structuur aanbrengen en jonge nieuwe talenten aantrekken om de instelling te managen. Daarbij is het de doelstelling om een gezonde bedrijfsvoering te realiseren die ondersteund wordt met een financieringsmix bestaande uit publieke en private gelden.

Stichting Zonnehuis Muziektheater zegt met haar werk een breed en divers samengesteld publiek te bereiken. Met de beoogde ontwikkeling op het vlak van publieksbereik wil de organisatie voor komende jaren niet alleen in (groot) Amsterdam maar door het hele land alle mogelijke doelgroepen aanspreken. De laagdrempeligheid van de muziektheaterproducties biedt daartoe een goed uitgangspunt.

Stichting Zonnehuis Muziektheater vraagt een bijdrage voor reguliere activiteiten. Daarnaast wil de organisatie zich ontwikkelen op artistiek en zakelijk vlak en ook op het gebied van publieksbereik. Het gevraagde totaalbedrag per jaar is gemiddeld € 100.000, waarvan gemiddeld € 50.000 is bestemd voor ontwikkeling en € 50.000 voor de reguliere activiteiten van de organisatie.

Artistieke kwaliteit

De commissie beoordeelt de artistieke kwaliteit als goed.
Stichting Zonnehuis Muziektheater realiseerde de afgelopen jaren met Sweeney Todd, Bridges of Madison County en The Color Purple een reeks sterke en succesvolle producties. In 2019-2020 staan deels hernemingen van bestaande producties op het programma. Daarnaast maakt de stichting drie nieuwe producties waarin maatschappelijke problematiek aan de orde komt. De commissie meent dat de organisatie een duidelijke en onderscheidende koers vaart. De commissie heeft vertrouwen in het vakmanschap van de beoogde regisseurs.

De musicals die in de afgelopen periode zijn gerealiseerd, getuigen van zeggingskracht. Ze waren succesvol en hadden een grote impact op het publiek. Niet alleen werden de producties lovend ontvangen in de pers, ze wisten ook veel mensen meermaals te ontroeren en worden om die reden hernomen.

Stichting Zonnehuis Muziektheater merkte in de aanvraag artistieke kwaliteit als ontwikkeldoel aan. Daarom wordt binnen dit criterium tevens de kwaliteit van de ontwikkeling op artistiek vlak beoordeeld.
De commissie maakt uit de aanvraag op dat de organisatie verder wil gaan op de ingeslagen weg en producties wil blijven maken voor een breed, groot en (cultureel) divers publiek. De beginsituatie is helder geschetst: de organisatie heeft een productiegezelschap neergezet dat musicalproducties brengt met een maatschappelijk geëngageerde thematiek, waarvoor kleurenblind gecast wordt. Stichting Zonnehuis Muziektheater is samenwerkingen aangegaan met deskundige partijen op dit gebied en zet zich in om ook een gemêleerd publiek te bereiken. De commissie vindt de noodzaak voor de verdere artistieke ontwikkeling duidelijk toegelicht in het plan.
Minder duidelijk zijn de voornemens als het gaat om het beoogde einddoel van de ontwikkeling. De organisatie beschrijft weliswaar het streven om specifieke voorstellingen in verschillende categorieën te maken (educatieve voorstellingen, professionele coproducties met een verankering in de buurt en een professionele productie met een internationale uitstraling), maar dit zijn reguliere activiteiten van de organisatie. Wat daarin precies het doel is van de gewenste ontwikkeling, wordt niet toegelicht.

De organisatie noemt als ontwikkelinstrumenten scouting of casting en de inzet van regie(assistentie). De commissie mist een overtuigende motivatie voor die instrumenten. Het zijn in de ogen van de commissie geen ontwikkelinstrumenten, maar onderdelen van de reguliere werkzaamheden in het kader van de algemene doelstellingen van de organisatie. Verder merkt de commissie op dat ook in de afgelopen periode een artistiek adviseur met een andere culturele visie is ingezet. De organisatie reflecteert niet op de resultaten die dat heeft opgeleverd en evenmin op hetgeen daar in de komende periode mee wordt beoogd.

Zakelijke kwaliteit

De commissie beoordeelt de zakelijke kwaliteit als onvoldoende.
Op dit moment is er geen sprake van een gezonde bedrijfsvoering om de voorgenomen activiteiten te kunnen realiseren. Er is een aanzienlijk tekort ontstaan in 2017. Dat is in de ogen van de commissie zorgelijk, omdat daardoor zowel artistieke als organisatorische voornemens niet gerealiseerd zijn. Inmiddels is de organisatie omvangrijke leningen aangegaan en zijn afspraken gemaakt met een aantal organisaties om de bedrijfsvoering van de stichting weer gezond te krijgen. In de jaren 2018-2021 moeten de leningen terugbetaald worden. In de aanvraag staat dat de organisatie deze leningen zal terugbetalen met een deel van de recettes uit de tournees. In de begrotingen van 2019 en 2020 ontbreken echter de reserveringen hiervoor. De constructies van de afgesloten leningen lijken de commissie bovendien niet geheel in overeenstemming met de Governance Code Cultuur.

De begroting is in de optiek van de commissie niet realistisch. Stichting Zonnehuis Muziektheater verkeert in zwaar weer en heeft een groot negatief eigen vermogen. Ondanks het feit dat de organisatie inzage geeft in haar lopende leningen en aflossingsverplichtingen, is het de commissie niet duidelijk of de resultaten over 2018 daar verandering in zullen brengen. Zoals gezegd bevatten de begrotingen voor 2019 en 2020 geen reserveringen voor de aflossingsverplichtingen. Ook ontbreekt een liquiditeitsprognose over 2018 en 2019. Of de periode 2019 - 2020 een periode van financieel herstel kan worden, vindt de commissie daarom twijfelachtig.

Tot nu toe heeft de stichting jaarlijks gemiddeld een omzet van bijna € 600.000 gerealiseerd. De aanvraag onderbouwt niet waarom de organisatie nu het risico neemt om te werken met een begroting van meer dan een miljoen euro. Hoewel het doelpercentage van eigen inkomsten ruimschoots wordt gehaald, vindt de commissie het niet raadzaam voor een organisatie in deze precaire situatie om in hogere mate afhankelijk te worden van inkomsten uit kaartverkoop. De geschetste mix van inkomstenbronnen is niet evenwichtig.

Stichting Zonnehuis Muziektheater heeft in de aanvraag zakelijke kwaliteit ook als ontwikkeldoel aangegeven. Om die reden wordt binnen dit criterium tevens de kwaliteit van de ontwikkeling op zakelijk vlak beoordeeld.
De beginsituatie van Stichting Zonnehuis Muziektheater is duidelijk en zorgelijk. De organisatie heeft een grote, recent opgebouwde schuld af te lossen en geeft voor de toekomst een volgens de commissie te rooskleurige voorstelling van zaken die vooral is gebaseerd op aannames zonder onderbouwing. De commissie leest in het voorliggende plan weliswaar een grote noodzaak tot ontwikkeling, maar constateert dat het ondernemingsplan daarvoor geen concreet en realistisch einddoel formuleert.

Als instrument voor de zakelijke ontwikkeling wil de organisatie twee jonge mensen aan zich binden, bij voorkeur mensen met een andere culturele achtergrond, die gecoacht of opgeleid worden door de huidige zakelijk leider. De organisatie beoogt hen de dagelijkse zakelijke leiding van de stichting in handen te geven of hen te laten doorgroeien naar een andere werkgever. De commissie meent dat dit geen passend instrument is om de ontwikkeling op zakelijk gebied te realiseren. Ook is zij er niet van overtuigd dat deze investering in de zakelijke leiding op korte termijn bijdraagt aan het oplossen van de bedrijfsvoeringsproblemen. Volgens de commissie vraagt de huidige financiële situatie om een andersoortige aanpak met ervaren mensen.

Publieksbereik

De commissie beoordeelt het criterium publieksbereik als zwak.
Stichting Zonnehuis Muziektheater zet met het ondernemingsplan in op een groter en meer divers publiek. Het plan reflecteert op het tot nu toe uitgevoerde diversiteitsbeleid en stelt enerzijds dat het goed werkt en tot meer publieksinkomsten leidt, maar geeft anderzijds aan dat die ontwikkeling niet aan de verwachtingen voldoet. Wat die verwachtingen precies zijn, is niet beschreven.

De commissie merkt op dat het Zonnehuis geen structurele (buurt)programmering heeft gerealiseerd en dat de gang naar het Zonnehuis door bewoners van Noord mede daardoor niet vanzelfsprekend is. Daarmee is het ideaal van een instaptheater nog niet verwezenlijkt. De organisatie trekt voornamelijk algemeen theaterpubliek voor haar activiteiten. Voor de toekomst wil Stichting Zonnehuis Muziektheater op dit vlak wel stappen zetten, met name door aanpassingen in de aard van de programmering van de musicalproducties. De commissie leest in de voorliggende plannen echter vooral een voortzetting van de huidige koers en vindt dit daarom geen reële ambitie. Gelet op het voorgaande concludeert de commissie dat de aard, diversiteit en omvang van het publiek slechts gedeeltelijk aansluit op de aard en omvang van de activiteiten.

De commissie is niet overtuigd van de voorgestane marketingaanpak. Deze is tot nu toe gebaseerd geweest op het uitproberen van verschillende benaderingswijzen. Dat heeft wel een kleine stijging in het bereik opgeleverd, maar niet voldoende om aan de uitgangspunten van de organisatie te voldoen. Stichting Zonnehuis Muziektheater ziet dat helder onder ogen en onderzoekt wat een andere aanpak zou kunnen zijn.

Stichting Zonnehuis Muziektheater heeft de afgelopen jaren sterk ingezet op de werving van een cultureel divers publiek. De commissie constateert dat de stichting daar deels in is geslaagd, al was het effect minder groot dan verwacht. De organisatie geeft aan daarvan veel geleerd te hebben en wil daar in de toekomst mee verder. Daarvoor wordt een speciale marketingmedewerker aangetrokken. Hoewel de commissie deze voornemens helder vindt, constateert zij dat een overtuigend marketingplan ter realisering daarvan ontbreekt.

Stichting Zonnehuis Muziektheater had grote ambities op het gebied van educatie: tien voorstellingen voor in totaal 2500 leerlingen uit het primair en voortgezet onderwijs in 2017 in Amsterdam. De commissie constateert dat die voorstellingen niet gerealiseerd zijn, zodat ook deze doelgroepen en streefcijfers in 2017 niet bereikt werden. De stichting reflecteert hier niet op en geeft ook geen inzicht in de verwachte realisatie voor 2018. In 2019 en 2020 wil zij vijf educatievoorstellingen maken voor in totaal 1000 bezoekers. Een toelichting hierop ontbreekt. De commissie vindt dit voornemen niet realistisch, zeker gezien de niet uitgevoerde activiteiten op dit vlak in de voorgaande jaren.

Publieksbereik is ook een ontwikkeldoel van Stichting Zonnehuis Muziektheater, zoals aangegeven in de aanvraag. Daarom wordt binnen dit criterium tevens de kwaliteit van de ontwikkeling op het vlak van publieksbereik beoordeeld.

De beginsituatie en noodzaak tot ontwikkeling zijn goed beschreven in het ondernemingsplan: op basis van de tot nu toe behaalde resultaten (die niet aan de verwachtingen van de stichting voldoen) wil Stichting Zonnehuis Muziektheater blijven focussen op het diversiteitsbeleid. De komende jaren zijn nodig om verder uit te werken op welke manier en met inzet van welke marketingmiddelen dat het beste doorontwikkeld kan worden.
Het bereiken van een cultureel divers publiek is niet eenvoudig. Daarom zet de organisatie in op het aantrekken van een medewerker daarvoor. Welk concreet einddoel de organisatie voor ogen heeft met deze ontwikkeling, blijkt echter niet uit het ondernemingsplan. Het volstaat met het formuleren van een aantal intenties, zoals inzicht krijgen in de markt van niet-westerse acteurs, zangers en musici en beschikken over een netwerk in niet-westerse culturele circuits.

Stichting Zonnehuis Muziektheater noemt publiciteit/marketing als beoogd ontwikkelinstrument. De commissie is er niet van overtuigd dat dit instrument passend is. Welke instrumenten op welk moment worden ingezet en hoe die bijdragen aan de beoogde doelstelling, is niet uitgewerkt in het ondernemingsplan. De beschreven marketingaanpak blijft steken in een algemene beschrijving van reeds ingezette en voor de organisatie bekende middelen die hier en daar worden aangescherpt. Het ideaal van Stichting Zonnehuis Muziektheater vraagt volgens de commissie om veel gerichtere acties.

Bijdrage aan de veelzijdigheid van het cultuuraanbod in de stad

De commissie beoordeelt de bijdrage van Stichting Zonnehuis Muziektheater aan de veelzijdigheid van het aanbod in de stad als voldoende.

De commissie constateert dat er enkele vierjarig ondersteunde organisaties in het Amsterdamse Kunstenplan zijn die zich bezighouden met muziektheater. Met zijn bijzondere en maatschappelijk geëngageerde Off-Broadway musicalproducties en de keuze voor de NDSM-locatie in Amsterdam Noord zorgt de Stichting Zonnehuis Muziektheater echter voor een complementair aanbod. Het feit dat er slechts een zeer beperkte programmering in het Zonnehuis is gerealiseerd en hernemingen op andere plekken zijn voorzien, doet daar enigszins afbreuk aan.

Conclusie

Op grond van bovenstaande overwegingen adviseert de commissie de aanvraag van Stichting Zonnehuis Muziektheater niet te honoreren.

De aanvraag van Stichting Zonnehuis Muziektheater is beoordeeld binnen de adviescommissie Podiumkunsten & Letteren.