Juryrapport Amsterdamprijs voor de Kunst 2025
Stimuleringsprijs: Hans de Tweede
Hans de Tweede is een dichtende kunstenaar die de stad een stem geeft. Zijn visuele vertelkunst verschijnt in vele vormen. Zijn zinnen zwerven door de publieke ruimte, duiken op als posters, in de Amsterdamse straatkrant, worden gezet als tatoeages en gedragen op t-shirts. Zijn poëzie leeft op straat en tussen mensen. Soms een zachte fluistering, soms een scherpe kreet die de stedelijke ruimte doorboort.
De jury vindt het voorbeeldstellend hoe Hans zich op het snijvlak van publieke en museale ruimte beweegt tussen poëzie, typografie en spoken word. Hij is ondernemend en toegankelijk, maar nooit gemakzuchtig: zijn teksten zijn raak, soms teder, soms vlijmscherp, altijd van nu. Daarmee weet hij de stem van deze tijd en van de stad te vangen.
Een paar van zijn bekendste leuzen zijn:
- ‘Ik bepaal zelf wel waar het centrum is.’
- ‘Tussen wal en schip zwemmen vrije vogels.’
- ‘Ik voel me zo verdomd.’
Wat de jury overtuigde is de combinatie van artistieke handtekening en stedelijke impact. Met zijn praktijk zet hij anderen aan het denken. Voor Hans is de stad een speelruimte, een plek waar nieuwsgierigheid en ontmoeting ruimte krijgen. Hij pleit voor een publieke ruimte die minder stijf is, waar mensen kunnen ronddwalen, lachen, voetballen, praten.
Hans ziet taal als een open systeem, waarin dialecten, straattaal en nieuwe woorden even welkom zijn. Dat weerspiegelt zijn visie op de stad zelf: een plek die groeit door diversiteit en verandering.
Hij experimenteert met nieuwe visuele en talige vormen en dragers, en onderzoekt hoe zijn handschrift kan doorwerken in andere media. Zijn werk vormt op zichzelf een levend archief, niet alleen door zijn uitgebreide collectie van gevonden objecten in Amsterdam, maar door zijn teksten vast te leggen én los te laten in de stad. Zo schrijft Hans mee aan een ander, meerstemmig geheugen van Amsterdam. Zijn werk wordt gedragen door de stad; zijn woorden zijn van iedereen en toch onmiskenbaar van hem.
De jury kent met vreugde de Amsterdamprijs voor de Kunst 2025 in de categorie Stimuleringsprijs toe aan Hans de Tweede.
Werk van het Jaar: Sakir Khader, Yawm al-Firak
Een tentoonstelling die fluistert, maar je des te harder stil laat vallen. De expositie Yawm al Firak (Arabisch voor Dag van het Afscheid) verbeeldt afscheid en rouw zonder sensatiezucht. Zwart-wit portretten en intieme, filmische tableaus worden zorgvuldig geplaatst in een parcours dat voelt als een ritueel: eerst de verstilling, dan de confrontatie. De scenografie met transparante dragers en geschreven tekstfragmenten laat licht en tijd door het werk bewegen.
De tentoonstelling opent met een kafan, een lijkwade die traditioneel over overledenen wordt gelegd – bedrukt met de namen van de vele Palestijnse mediamakers die hun leven verloren. Het doek hangt er als een stille getuige en markeert de expositie als ritueel. Het persoonlijke krijgt een collectieve stem, en toeschouwers worden deelnemers in een moment van herinnering en erkenning.
Wat de tentoonstelling nog verdere kracht geeft is de literaire traditie die Sakir aanhaalt: Yawm al-Firak verwijst naar een eeuwenoud Arabisch gedicht over afscheid en verlies. Daarmee verbindt hij een klassieke poëtische vorm met hedendaagse beelden van oorlog, ontheemding en genocide. Wat ons trof is de waardigheid waarmee Sakir mensen vastlegt: het persoonlijke wordt nooit exploitatie. Zijn werk kent geen voyeurisme; Khader staat er middenin, spreekt niet over mensen, maar met hen. Zijn blik is kritisch en teder tegelijk – doordrongen van liefde en respect voor landgenoten wier toekomst werd ontnomen; mensen die ondanks wat ze hebben verloren het leven blijven dragen. En zich blijven verzetten.
In samenwerking met FOAM en de curator Aya Musa werd een context gecreëerd waarin het werk niet alleen te zien, maar ook te ervaren was. Via gesprekken, radio opnames, rituelen en ontmoetingen met de Amsterdamse gemeenschap. Daarmee landde dit verhaal ook buiten de museumzaal in de stad. Khader toont dat kunst niet slechts representatie is, maar een vorm van getuigenis: een oefening in waardigheid. Zijn werk vraagt niet om medelijden, maar om erkenning. En juist daarin schuilt de kracht die de jury overtuigde: zijn vermogen om ruimte te maken voor rouw én verzet, voor poëzie én werkelijkheid – en daarmee een menselijker discours te openen, daar waar woorden vaak tekortschieten.
De jury kent met diepe bewondering de Amsterdamprijs voor de Kunst 2025 in de categorie Werk van het Jaar toe aan Sakir Khader voor Yawm al-Firak.
Bewezen Kwaliteit: Afaina de Jong
Practice what you preach: al twintig jaar lang. Afaina de Jong is oprichter van AFARAI, een studio die laat zien dat een architect niet alleen muren en plafonds ontwerpt, maar scenario’s waarin mensen zich welkom voelen. Als geboren en getogen Amsterdammer onderzoekt ze hoe ruimte mensen kan ontvangen, verbinden en activeren. Bijvoorbeeld in het Rijksmuseum, het van Goghmuseum of op de Biënnale van Venetië. Voor Afaina is architectuur een visuele en sociale praktijk: een manier om verhalen, culturen en subculturen vorm te geven die in de traditionele architectuur vaak onzichtbaar blijven.
Haar ontwerpen leunen op theorie en onderzoek, en ontwikkelen vanuit een feministische en intersectionele benadering scenario’s die meerstemmigheid eren. Daarbij geeft De Jong evenveel zeggingskracht aan straatcultuur, diasporische perspectieven en stedelijke ervaring als aan academische kennis – waarmee ze haar werk diep verankert in de stad.
Afaina positioneert zich daarmee nadrukkelijk buiten de traditionele grenzen van architectuur. Dat leidt tot ruimtes die zich voegen naar sociale ritmes. Dat kan een tentoonstellingsontwerp zijn dat uitnodigt tot samenkomen, spelen en delen.
Naast haar ontwerppraktijk heeft De Jong grote invloed als docent en onderzoeker. Onder andere als afdelingshoofd aan de Design Academy Eindhoven daagt ze studenten uit om kritisch te reflecteren op de rol van ontwerp. Ze onderzoekt met studenten hoe AI-algoritmes vaak voortbouwen op eurocentrische en koloniale waarden, en wat orale en diasporische kennis hierin kunnen veranderen.
De jury vindt Afaina voorbeeldstellend in benadering en resultaat: consequent inclusief, onderzoekend, vindingrijk. Haar ouvre, van installaties tot onderzoek en ruimtelijke interventies, leert ons kijken naar wie en wat ruimte maakt.
De jury kent dan ook met grote waardering de Amsterdamprijs voor de Kunst 2025 in de categorie Bewezen Kwaliteit toe aan Afaina de Jong.